Położenie WPK
Park leży w środkowo - zachodniej części Wyżyny Lubelskiej. WPK obejmuje głównie północno - zachodni fragment wzniesień urzędowskich - subregion Wyżyny Lubelskiej, zachodnie obrzeżenie obszaru specjalnie chronionego stanowi Małopolski Przełom Wisły. WPK położony jest na pograniczu trzech jednostek fizjograficznych: Małopolskiego przełomu Wisły, Wzniesień Urzędowskich, Kotliny Chodelskiej (północny skraj otuliny parku). Obszar Wrzelowieckiego Parku Krajobrazowego jest wydłużony w kierunku równoleżnikowym. Jego rozciągłość z zachodu na wschód wynosi ok.13,5 km, a z północy na południe (kierunek południkowy) ok. 5,5 km.

Wrzelowiecki PK wraz z otuliną stanowi ważne ogniwo zachodniej części Ekologicznego Sytemu Obszarów Chronionych województwa lubelskiego, łącząc w zwart ciąg ekologiczny dolinę Wisły, obrzeżającą od zachodu Wyżynę Lubelską. Południowo-zachodni fragment otuliny graniczy z Krasnickim Obszarem Chronionego Krajobrazu, natomiast północna część sfery ochronnej parku z Chodelskim Obszarem Chronionego Krajobrazu.

Pod wzgledem administracyjnym Wrzelowiecki Park Krajobrazowy leży na terenie gmin: Opole Lubelskie i Józefów nad Wisłą, zaś otulina parku, poza wspomnianymi gminami obejmuje takze południową część gminy Łaziska. Cały ten specjalnie chroniony obszar połozony jest w granicach powiatu Opole Lubelskie.

Budowa geologiczna

Wrzelowiecki park krajobrazowy wraz z otuliną znajduje się w jednostce geologicznej zwanej niecką lubelską, stanowiącej południowo-wschodnią część niecki brzeżnej prekambryjskiej platformy wschodnioeuropejskiej. Niecka wypełniona jest grubą serią utworów mezozoicznych o miąższości 500 - 600 m.

Na skałach jurajskich, budujacych podłoze niecki lubelskiej, zalegaja węglanowe utwory, bedace osadami ciepłego morza kredowego. W granicacj parku i hego otuliny wystepują dyslokacje i spękania tektoniczne o przebiegu WNW-ESE i NW-SE. Mozna też wyróżnić na tym obszarze struktury fałdowe tzw.antyklinę Wrzelowca i antyklinę Opole Lubelskie - Zakrzew.

Podłoze skalne WPK i jego otuliny budują przeławicające sie skały węglanowo - krzemionkowe i węglanowe typu: wapieni, opok, margli i kredy piszącej. Wiekowo utwory te pochodzą z kampanu (76 - 70 mln lat temu), oraz mastrychtu dolnego i górnego (70 - 65 mln lat temu). Najbardziej odporne na działanie sposród wymienionych skał na działanie czynników atmosferycznych i wody są opoki (poza węglanem wapnia buduje je także krzemionka). Dzięki tej ich własności, prawe zbocze doliny Wisły, stanowiące zarazem zachodnią krawędz Wzniesień Urzędowskich, jest strome i stosunkowo wysokie. Opoki odsłaniają sie w nieczynnym już kamieniołomie w Piotrawinie.

.Tam gdzie w podłozu wystepują mało odporne skały węglanowe typu margli i kredy piszącej, niszczące procesy w okresie trzeciorzedu, doprowadziły do wyraznego obniżenia terenu. Na północ od Piotrawina, prawy brzeh doliny Wisły jest niski, a rzeka rozszerza swoją dolinę. Właśnie w marglach i kredzie piszącej wypreparowana została Kotlina Chodelska.

W północno-wschodniej części otuliny Wrzelowieckiego PK (okolice Stanisławowa, leonina, Tarnin) na powierzchni terenu i płytko pod nim pojawiają się skały krasowiejące typu kredy piszacej. W wyniku działania procesów krasowienia utworzyły się tutaj formy zagłębień bezodpływowych.

W czwartorzędzie, w ciagu ostatnich 2 mln lat, istotny wpływ na rzezbę terenu miały zlodowacenie południowo-polskie i srodkowo-polskie, które swoim zasięgiem objęły park i jego otulinę, pozostawijąc tutaj piaski i żwiry akumulacji lodowcowej i wodnolodowcowej oraz gliny zwałowe, a wreszcie okres ostatniego zlodowacenia - północnopolskiego, podczas którego wiatry osadziły pylaste lessy, nadbudowujace dzisiaj Wzniesienia Urzędowskie. Lwssy osiagajace grubość od kilku do kilkunastu metrów ciągna się pasem między Potokiem Wrzelowieckim a Podlipiem - dopływem Wyżnicy.

W lessach wody opadowe i roztopowe wyżłobiły malownicze wąwozy siegające 25 m głębokości i do kilku kilometrów długości. Wystepują tu wszystkie formy typowe dla wyzyn lessowych, czyli oprócz wawozów także: parowy, suche doliny oraz formy antropogeniczne - głębocznice.

W warunkach klimatu suchego, pod koniec epoki lodowej - plejstocenu i na początku epoki w której obecnie żyjemy - holocenu, w wyniku działania wiatru (procesy eoliczne) rozległe, piaszczyste powierzchnie urzezbione zostały formami wydmowymi i zagłebieniami deflacyjnymi(skąd wywiewany był materiał)
Wfektowne formy eoliczne nadbudowują m.in.krawędz doliny Wisły w okolicach wsi Kolczyn. Wysokie na 10 m zespoły wydm (głównie podłużnych) urozmaicają monotonny krajobraz równin denudacyjnych i teras rzecznych, a nawet wkraczają na poziom wierzchowin kredowych i pokryw lessowych (Kolonia Nietrzeba, Wólka Kolczyńska).

Obszar Wrzelowieckiego Parku Krajobrazowego i jego otuliny w skali całej Lubelszczyzny wykazuje uprzywilejowanie termiczne. średnia roczna temperatura wynosi 7,8°C. Okres wegetacyjny (temperatury powyżej 5°C) trwa od 200 do 210 dni. Ważnym z punktu widzenia rozwijającego sie tu rolnictwa jest okres bez przymrozków, trwajacy 248 dni w roku. Na tle całego kraju, na uwage zasługuje duża liczba dni bezchmurnych, niskie zachmurzenie i wysoka wartość promieniowania słonecznego (100-102 kcal/cm²).

W przypadku opadów atmosferycznych, których suma (520 - 540 mm) jest mniejsza od średniej krajowej, zauważa się stosunkowo duży udział opadów śnieżnych - pokrywa śnieżna zalega 60 dni. Niekorzystne ze względu na intensywne sadownictwo jest stosunkowo częste wystepowanie gradu.

Głównym zródłem zaopatrującym ludność zamieszkujacą obszar WPK i jego otuliny są wody piętra kredowego, których środowisku stanowią skały kampanu i mastrychtu, wykształcone jako wapienie, opoki, margle i kreda pisząca. Są to wody twarde i średnio twarde o odczynie pH =7. W ich składzie dominują jony: HCO₃^- i Ca²⁺., stąd wody te można określić jako wodorowęglanowo - wapniowe. Na szczególną uwagę zasługuje silne zródło wód kredowych we Wrzelowcu, zasilające Potok Wrzelowiecki. W latach 60-tych i 70-tych zródło to miało odpływ rzędu 30-55 litrów na sekundę. Maksymalną jego wydajność zarejestrowano w sierpniu 1966 roku, i wynosiła ona 109 dm³/sec, zaś minimalna, stwierdzona w 1991 roku, nie przekraczało 10 dm³/sec. Innym unteresującym zródłem jest system wypływów w Leoninie (północno-wschodnia część otuliny parku) o wydajności 25-35 litrów na sekundę. Zródło to zasila Leonkę, należącą do dorzecze Chodelki. Niewielkie zródła na południowej granicy otuliny parku zasilają potok Podlipie.

Mówiąc o wodach powierzchniowych, należy zwrócić uwagę ze teren parku i jego strefy ochronnej, podobnie jak Wyżyna Lubelska, charakteryzuje się najniższą w kraju gęstością sieci wodnej. Poza Wisłą (o średnim przepływie 475 m³/sec), która stanowi zachodnie obrzeżenie Wrzelowieckiego Parku Krajobrazowego i otuliny, głównym ciekeim parku jest Potok Wrzelowiecki o długości 9,4 km. Między Wrzelowcem a Kluczkowicami ciek ten zasila system dużych stawów (o ogroblowanej powierzchni 42 ha), z których jeden wykorzystywany jest rekreacyjnie. Do Wisły doprowadza średnio mniej niż 100l/sec wody.

Niezbyt dobrze niestety przedstawia się jakość wód powierzchniowych. Wisła prowadzi na tym odcinku wody przekraczajace dopuszczalne normy, przy czym zanieczyszczenia mają charakter tranzytowy i pochodzą głównie z Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego, Krakowa oraz Tarnobrzeskiego Zagłębia Siarkowego. Równierz Potok Wrzelowiecki (w górnym biegu o drugiej klasie czystości) po przyjęciu ścieków z zakładów przetwórstwa owocowo-warzywnego w Kluczkowicach prowadzi wody silnie zanieczyszczone (pozaklasowe). Jedynie potok Podlipie, prawy dopływ Wyznicy, posiada wody o II-giej klasie czystości. Należy zaznaczyć że aż około 15% interesujacego nas obszaru zajmują równiny z zagłębieniami bezodpływowymi.

Na zróżnicowanie pokrywy glebowej zasadniczy wpływ wywiera budowa geologiczna - rodzaj skały macierzystej, rzezba terenu oraz stosunki wodne.
W zachodniej części WPK w strefach wychodni skał węglanowych okresu kredowego: opok, margli i kredy piszącej występują rędziny. Nazwa tych gleb wywodzic się ma os staropolskiego słowa "rzędzić", które oznaczało odgłosy jakie wydaje sprzęt rolniczy ocierając się o odłamki skał węglanowych.
Centralną i południowo-wschodnią część parku pokrywają gleby brunatne właściwe i wyługowane oraz pseudobielicowe (zaliczane do płowych) wyutworzone na lessach i glinach. Należą one do gleb kompleksu pszennego dobrego i bardzo dobrego i zaliczane są do najlepszych klas bonitacyjnych.

Zdjęcia z WPK

Kapliczka św. Jana Nepomucena we Wrzelowcu | Głębocznica lessowa | Pomnik na "Złotej Górze"| Dąb szypułkowy w parku w Kluczkowicach