Położenie Nadwieprzańskiego PK

Nadwieprzański PK położony jest we wschodniej części woj.lubelskiego, nad środkowym biegiem Wieprza, na styku 2 wielkich jednostek fizjograficznych: Wyżyny Małopolskiej i Niżu Zachodniorosyjskiego. Jest to jednocześnie umowna fizyczno - geograficzna granica pomiedzy Europą Wschodnią i Zachodnią.

Park ma kształt silnie wydłużony i rozciąga się z południowego wschodu ku północnemu zachodowi na długości aż 25 km. Szerokość jego zaś jest niewielka i waha się od zaledwie 300 m do 2,5 km. Południowa i północna część parku różnią się wyraznie pod względem przyrodniczym i krajobrazowym. Południowa część parku leży w obrębie obniżenia Dorohuckiego - subregionu należącego do płaskiego Polesia Lubelskiego. Część północna parku leży na Równinie Łuszczowskiej, będącej subregionem silnie użezbionej Wyżyny Lubelskiej.

Administracyjnie park leży na terenie 4-rech gmin: Łęczna, Milejów, Puchaczów, Spiczyn. Otulina parku leży w obrębie 5 gmin: Łęczna, Milejów, Puchaczów, Spiczyn i Trawniki.

W promieniu kilkunastu kilometrów od Nadwieprzańskiego PK znajdują się 3 parki województwa lubelskiego: Krzczonowski PK - na południu, Pojezierze Łęczyńskie PK - na północy, Kozłowiecki PK - północny zachód. Na zachód od Nadwieprzańskiego PK położony jest obszar chronionego krajobrazu "Dolina Ciemięgi", na wschód zaś - już w granicach woj.chełmskiego - Pawłowski Obszar Chronionego Krajobrazu.

Krajobraz i przyroda

Nadwieprzański PK wraz z otuliną, pomimo swego dolinnego charakteru, odznacza się wyraznym zróżnicowaniem typów krajobrazu. Część północna parku - od Kijan do Ciechanek Krzesimowskich obejmuje przełomowy odcinek Wieprza przez Dolinę Łuszczowską. W rejonie Milejowa - obszar parku krajobrazowego przenosi się z Wyżyny Lubelskiej na zdecydowanie bardziej płaskie Polesie Lubelskie. Rzezbę tego terenu tworzą równiny akumulacyjne pochodzenia rzecznego i jeziornego, urozmaicone zespołami wydm. Dalej na południe - płaska i wilgotna dolina Wieprza objęta jest otuliną parku krajobrazowego.

W krajobrazie roślinnym parku dominują lasy, stanowiące 41,7% jego powierzchni oraz łąki i pastwiska stanowiące 25,8 % powierzchni. Udział wód w krajobrazie parku wynosi 2,1 %. Inne proporcje występują w otulinie parku krajobrazowego. Lasy zajmują tu tylko 2,9 % a wody - 0,5 %. Dominują grunty orne (63,7 %) oraz łąki i pastwiska (28,3 %) . Stosunkowo dużo bo 2,3 % jest sadów.

FLORA

W parku i jego otulinie można spotkać szereg rzadkich gatunków roślin:

• rośliny wodne - salwinia pływająca, rzęsa garbata, grążel żółty, grzybienie białe
• rośliny łąkowe - kosaciec syberyjski, czosnek katowy, storczyk szerokolistny,
• rośliny kserotermiczne - miłek wiosenny, zawilec wielkokwiatowy, macierzanka Marschalla, ożanka właściwa
• rośliny leśne - paprotka zwyczajna, lilia złotogłów

Osobliwością jest wystepowanie w pobliżu Łęcznej stanowiska chronionej rośliny górskiej - dziewięćsiłu bezłodygowego.

FAUNA

Świat zwierząt reprezentowany jest przez wiele gatunkow ptaków umiarkowanie rzadkich i rzadkich, takich jak: dziwonia, rycyk, brodziec krwawodzioby, zimorodek, rybitwa czarna, błotniak stawowy, pustułka. Warta podkreślenia jest także duża populacja bociana bialego, zwłaszcza w gminie Trawniki. Polska jest najbogatszym miejscem występowania tego ptaka w Europie, w wielu innych krajach stanowiącego juz wielką rzadkość. Wśród ssaków na uwagę zasługuje występowanie w parku kilku gatunków nietoperzy oraz bobra.

OCHRONA PRZYRODY

W 1997 roku opracowano plan ochrony Nadwieprzańskiego Parku Krajobrazowego, przewidujacy poszerzenie tego obszaru o 1,829 ha, położonych niemal w całości w dolinie Wieprza między Milejowem i Pełczynem. W planie tym wskazano także główne kierunki działań zmierzajace do ochrony walorów przyrodniczych i krajobrazowych parku, rewaloryzacji jego zasobów kulturowych, rozwoju rolnictwa, turystyki i usług oraz harmonijnego kształtowania osadnictwa.

Cztery najcenniejsze przyrodniczo fragmenty Nadwieprzańskiego PK planuje się objąć ochroną rezerwatową.

Od 1991 r. w Polsce tworzone są nowe formy ochrony przyrody o nizszej od rezerwatu randze ochronnej: użytki ekologiczne i zespoły przyrodniczo - krajobrazowe. W Nadwieprzańskim PK do ochrony w randze użytków ekologicznych wskazuje się 8 obiektów. W większości sa to stromościenne fragmenty zboczy doliny Wieprza, porośniete roślinnością kserotermiczną. Jako zespoły przyrodniczo - krajobrazowe chronione maja byc 2 obszary: ujściowy odcinek doliny Giełczwi oraz przykorytowy odcinek doliny Wieprza miedzy Milejowem a Łańcuchowem. Oba te tereny wyróżnia wyjatkowe piekno i harmonia krajobrazów naturalnych, silnie meandrujacych rzek z towarzyszacymi im starorzeczami i wielogatunkowymi wspaniale kwitnacymi w czerwcu łąkami.

POMNIKI PRZYRODY

W NPK i jego otulinie tę rangę ochronną nadano już 23 obiektom, 16 z nich to sędziwe drzewa, 7 to płaty roślinnosci stepowej. Wśród drzew na szczególną uwagę zasługuje historia Lipy Sobieskiego w parku zamkowym w Zawieprzycach. Drzewo to uznano za pomnik w 1956 roku., jako drugi z kolei ze wszystkich pomników na Lubelszczyźnie. W latach 70-tych XX wieku lipa ta miała 700 cm obwodu.

WALORY KULTUROWE

Wąskie i strome skarpy doliny środkowego Wieprza oraz niewielkie wzniesienia wśród niedostepnych niegdyś bagien Obniżenia Dorohuckiego stanowiły dogodne miejsce do zakładania tu rozproszonych osad juz w okresie neolitu i wczesnego sredniowiecza. Grodziska pochodzące z tego okresu znajdują się w Dorohuczy, Ewapolu, Jaszczowie, Klarowie; cmentarzyska w okolicy Łęcznej i Ciechanek; kurhany - w Klarowie i Łańcuchowie.

Istnieją przekazy że w Łańcuchowie i Nowogrodzie istniały piastowskie grody obronne, średniowieczne zamki w Łęcznej i Łańcuchowie, a zamek w XVI w - w Zawieprzycach.

Sieć osadnicza rozwijała się zwłaszcza wzdłuż traktów komunikacyjnych, z których najważniejsze to:

• —Trakt Ruski, biegnący z Lublina przez Biskupice, Trawniki i Oleśniki i dalej na wschód.
• —Trakt Podlaski, wiodący z Łęcznej przez Ludwin do Ostrowa Lubelskiego i dalej na północ.
• —Trakt Lubartowski, prowadzący z Łęcznej do Lubartowa, wzdłuż prawego brzegu Wieprza.

Rozwojowi osadnictwa i rzemiosła sprzyjał handel, szczególnie nasilony w miejscach krzyżowania się ważnych traktów komunikacyjnych. Przez wiele stuleci głównym ośrodkiem tego regionu była Łęczna, słynąca na całą Ziemię Lubelską i Podlasie zwłaszcza ze swych targów końskich. Rozwojowi osadnictwa i kultury sprzyjały lokacje kościelne. Odegrały one szczególnie ważną rolę w historii Biskupic i Łęcznej.

Zwiedzając NPK warto zatrzymać sie w kilku miejscowościach, by bliżej zapoznać się z niezwykle interesujacym dziedzictwem kulturowym tego regionu (patrz tabela poniżej).